Thuật toán quen thuộc: pha trà
Mục tiêu: Làm quen Sơ đồ thuật toán, sơ đồ khối, bài pha trà, rồi cho Scratch thực hiện từng bước đúng thứ tự.
Em sẽ học gì
- Nội dung trong bài: vẽ sơ đồ thuật toán pha trà dạng liệt kê, có đầu vào, các bước và đầu ra.
- Vẽ thuật toán đó thành sơ đồ khối.
- Rồi cho Scratch thực hiện từng bước, đúng thứ tự.
- Thuật toán là một dãy các bước rõ ràng, làm theo đúng thứ tự thì xong việc. Ta viết thuật toán pha trà.
- Đầu vào: nước, trà, ấm và cốc.
- Các bước: đun nước, cho trà vào ấm, rót nước sôi vào ấm, chờ 3 phút, rót trà ra cốc.
- Đầu ra: một cốc trà nóng.
Cũng thuật toán đó, vẽ thành sơ đồ khối, ghim ở bên phải để theo dõi suốt bài. Hình bầu dục là điểm bắt đầu và kết thúc. Mỗi hình chữ nhật là một bước. Mũi tên chỉ thứ tự thực hiện, từ trên xuống dưới: đây là cấu trúc tuần tự.
Việc cần làm: mèo đóng vai người pha trà, nói lần lượt 5 bước, mỗi bước 2 giây.
Chọn nhóm Sự kiện, kéo khối: Khi bấm vào cờ xanh. Đây là hình bầu dục Bắt đầu.
Mỗi hình chữ nhật là một khối nói trong 2 giây, trong nhóm Hiển thị. Gõ bước 1: Đun nước.
Khối nói thứ hai, bước 2: Cho trà vào ấm.
Khối thứ ba, bước 3: Rót nước sôi vào ấm.
Khối thứ tư, bước 4: Chờ 3 phút.
Khối thứ năm, bước 5: Rót trà ra cốc. Ta vừa làm: năm khối nói nối nhau, đúng thứ tự năm hình chữ nhật trong sơ đồ khối.
Chạy thử: bấm cờ xanh, và nhìn sơ đồ khối bên phải: mèo nói lần lượt từ bước 1 đến bước 5, khối đang thực hiện được tô đỏ. Máy tính làm đúng từng bước, theo đúng thứ tự ta đã viết.
Thử đổi thứ tự: kéo bước 5, Rót trà ra cốc, lên đầu, ngay dưới khối mũ.
Chạy lại: bấm cờ xanh, mèo rót trà ra cốc trước cả khi đun nước: không thể có trà. Máy tính không tự biết sửa, nó chỉ làm theo đúng thứ tự.
Bấm nút đỏ để dừng. Sửa lại: kéo bước 1, cùng các khối bên dưới, lên ngay dưới khối mũ. Bước 5 trở về cuối. Phần nâng cao. Thực tế phải kiểm tra: nước đã sôi chưa? Trong sơ đồ khối, điều kiện vẽ bằng hình thoi. Nếu rồi, đi tiếp xuống dưới. Nếu chưa, quay lại đun tiếp. Đây là cấu trúc rẽ nhánh. Trong Scratch, hình thoi là khối nếu thì, nếu không thì. Ta chèn vào sau bước 1. Kéo bước 2 cùng các khối bên dưới ra chỗ trống, để chừa chỗ.
Chọn nhóm Cảm biến, gắn khối hỏi và đợi vào dưới bước 1, gõ câu hỏi: Nước đã sôi chưa?
Chọn nhóm Điều khiển, gắn khối nếu thì, nếu không thì,
điều kiện là phép so sánh bằng, trong nhóm Các phép toán: bên phải gõ chữ rồi,
bên trái thả khối câu trả lời, trong nhóm Cảm biến.
Nhánh trên, khi trả lời là rồi: khối nói trong 2 giây, gõ Nước sôi rồi!
Nhánh nếu không thì: cũng khối nói trong 2 giây, gõ Chưa sôi, chờ thêm 3 giây,
rồi khối đợi, trong nhóm Điều khiển, gõ 3 giây. Cuối cùng, kéo bước 2 cùng các khối bên dưới về, gắn vào dưới khối nếu. Ta vừa làm: sau bước 1, hỏi nước đã sôi chưa. Trả lời rồi thì đi tiếp, nếu không thì chờ thêm 3 giây rồi mới đi tiếp.
Giải thích: Khối này chính là hình thoi trong sơ đồ khối: điều kiện đúng thì chạy nhánh trên, sai thì chạy nhánh dưới.
Chạy thử: bấm cờ xanh. Mèo hỏi, ta gõ rồi và bấm Enter: chương trình đi nhánh trên, rồi làm tiếp bước 2.
Bấm nút đỏ để dừng.
Chạy lần nữa, lần này gõ chưa: chương trình đi nhánh nếu không thì, chờ thêm 3 giây rồi mới sang bước 2.
Bấm nút đỏ để dừng.
Các khối mới trong bài
- Bài làm đã hoàn thành. Nhắc lại khối quan trọng nhất của bài:
- Khối nếu thì, nếu không thì: là hình thoi trong sơ đồ khối: đúng chạy nhánh trên, sai chạy nhánh dưới.
Kỹ thuật lập trình đã học
- Về kỹ thuật lập trình, bài này ta học: thuật toán: một dãy các bước rõ ràng, có đầu vào và đầu ra.
- Hai cách mô tả thuật toán: liệt kê các bước, hoặc vẽ sơ đồ khối.
- Cấu trúc tuần tự: làm lần lượt từng bước, thứ tự rất quan trọng.
- Cấu trúc rẽ nhánh: hình thoi trong sơ đồ khối, là khối nếu thì, nếu không thì trong Scratch.
Bài tập
Bài tập: thêm bước khuấy đều 3 lần bằng khối lặp lại. Rồi tự viết thuật toán cho một việc khác, ví dụ đánh răng.